Hard fork en soft fork: wat er bij een afsplitsing met je coins gebeurt

Een fork is een wijziging in de regels waarmee de computers van een blockchainnetwerk het met elkaar eens worden. De praktische vraag erachter luidt: krijg je daarbij nieuwe coins of niet? Het antwoord hangt aan één enkel verschil. Bij een hard fork kan een blockchain zich in tweeën splitsen, die daarna los van elkaar doorlopen, en je houdt dan hetzelfde aantal coins aan beide kanten. Bij een soft fork blijft het bij één blockchain, en ontstaat er niets nieuws in je wallet.

Deze tekst legt beide vormen uit aan de hand van twee afsplitsingen die echt hebben plaatsgevonden, en beantwoordt de vragen die daarna komen: wie je de nieuwe coins bijschrijft, wat ze waard zijn en waarom een aangekondigde netwerkupdate je in de meeste gevallen helemaal niets oplevert.

Fork betekent splitsing: zo omschrijft een ministerie van Financiën het

De kortste definitie komt uit een bron die je daar zelden verwacht. Het Bondsministerie van Financiën in Berlijn schrijft in zijn circulaire over de fiscale behandeling van cryptowaarden van 6 maart 2025: ‘Fork betekent vertakking of splitsing van een blockchain en haar cryptowaarden.’ Het document telt 34 pagina's en verving de oudere circulaire van 10 mei 2022.

Waarom een splitsing überhaupt mogelijk is, licht dezelfde passage verder toe: de broncode van een blockchain is open, iedereen mag hem lezen, downloaden en wijzigen. Ontstaat er in het netwerk onenigheid over hoe het verder moet, dan valt dat alleen via consensus op te lossen. Komt er geen consensus, dan loopt de software in twee richtingen verder, en de blockchain met haar.

Node is daarbij de vakterm voor een computer die de volledige blockchain opslaat en elk nieuw blok aan de regels toetst. Hoeveel nodes een update meemaken en hoeveel niet, bepaalt of er uit een fork twee blockchains ontstaan.

Hard fork: waarom zonder consensus van één blockchain twee worden

Een hard fork wijzigt de regels zo dat de oude software de nieuwe blokken weigert. Een node die niet bijwerkt, beschouwt de nieuwe blokken als ongeldig en bouwt verder op de oude blockchain. Vanaf dat blok bestaan er twee blockchains met een identieke voorgeschiedenis en een gescheiden toekomst.

Voor jou als houder volgt daaruit een gebeurtenis die het ministerie zo beschrijft: bij de splitsing verkrijgen de houders van de cryptowaarden van de eerder bestaande blockchain ‘hetzelfde aantal cryptowaarden van de nieuwe blockchain, zonder daarvoor een tegenprestatie te hoeven leveren’. Je betaalt dus niets en doet niets, en toch staat er op de nieuwe blockchain een tegoed ter hoogte van het jouwe.

Dat klinkt als een cadeau en is in de praktijk minder waard dan het lijkt. Of de nieuwe coins überhaupt een koers krijgen, beslist zich pas daarna, en dat hangt ervan af of exchanges ze noteren en of iemand ze wil kopen. Van de vele bitcoinafsplitsingen uit 2017 en 2018 heeft maar een handvol tot vandaag een noemenswaardige markt.

Soft fork: alle nodes verwerken nog steeds alle blokken

Bij een soft fork zijn de nieuwe regels strenger dan de oude. Elk blok dat aan de nieuwe regel voldoet, voldoet ook aan de oude. Een node die de update niet heeft meegemaakt, accepteert de nieuwe blokken daarom toch. Het ministerie stelt vast dat het ‘niet tot een splitsing van de blockchain of haar cryptowaarden’ komt, omdat alle nodes nog steeds alle blokken kunnen verwerken.

Het bekendste voorbeeld is SegWit bij Bitcoin, kort voor Segregated Witness. De wijziging scheidt de handtekening van een transactie van de overige inhoud en maakt zo ruimte in het blok. Ze werd geactiveerd op 24 augustus 2017 bij blok 481.824. Niemand kreeg daarbij nieuwe coins, omdat er geen tweede blockchain was waarop een tegoed had kunnen ontstaan.

Voor jou betekent dat: een soft fork is vanuit het oogpunt van belasting en bewaring een non-gebeurtenis. Je hoeft niets te controleren, niets op te halen en niets aan te geven.

Bitcoin Cash 2017: wat de hard fork bij blok 478.558 in gang zette

De onenigheid die tot de eerste grote bitcoinafsplitsing leidde, ging over de grootte van een blok. Een deel van het netwerk wilde meer transacties per blok kwijt, een ander deel wilde de grens laten waar ze was. Op 1 augustus 2017 gingen de twee kampen uit elkaar, en Bitcoin Cash ontstond.

Bij de blokhoogte lopen de opgaven licht uiteen, en dat heeft een inhoudelijke reden: blok 478.558 was het laatste blok dat beide kanten nog gemeenschappelijk hadden, terwijl de nieuwe software vanaf 478.559 eigen regels toepaste. Sommige weergaven noemen daarom de ene, andere de andere waarde. Doorslaggevend voor houders was de verhouding: wie één bitcoin had, had daarna ook één bitcoin cash.

Ethereum Classic: hoe de DAO-hard-fork bij blok 1.920.000 twee blockchains achterliet

Het tweede schoolvoorbeeld heeft een andere oorzaak. In 2016 werd een smart contract met de naam The DAO misbruikt, en een groot deel van het daarin vastgelegde geld kwam in handen van de aanvaller. De meerderheid van het netwerk besloot de toestand van de blockchain eenmalig handmatig te corrigeren.

De Ethereum Foundation beschrijft de gang van zaken in haar blogbericht van 20 juli 2016: blok 1.920.000 bevatte een onregelmatige toestandswijziging die zo'n twaalf miljoen ether uit de DAO-contracten naar een teruggavecontract verschoof. Ongeveer 85 procent van de miners werkte op dat moment op de nieuwe blockchain.

De minderheid die dat afwees, bleef op de oude blockchain. Die loopt sindsdien door als Ethereum Classic, terwijl de meerderheidsblockchain het Ethereum is dat vandaag op elke exchange wordt verhandeld. Beide blockchains delen elk blok tot en met 1.919.999 en geen enkel daarna.

Geplande netwerkupdates leveren je geen nieuwe coins op

Hier zit het meest voorkomende misverstand. Als een project een update aankondigt en daarvoor het woord fork gebruikt, betekent dat doorgaans: iedereen doet mee. Zo'n geplande hard fork wijzigt de regels, maar omdat niemand de oude software nog draait, blijft er maar één blockchain over. Er ontstaat geen tweede tegoed.

Ethereum werkt al maanden aan een update met de naam Glamsterdam, die eerst op testnetwerken zou draaien. Zoals onze redactie op 24 oktober 2026 meldde, is de datum op het testnetwerk Hoodi afgeblazen. Voor je tegoed viel er op die datum sowieso niets te halen, omdat een testnetwerk geen verhandelbare coins draagt en de update geen afsplitsing voorziet.

Het verschil herken je aan één enkele vraag: is er een groep die de oude blockchain bewust blijft draaien? Is het antwoord nee, dan is het een update. Is het ja, dan kan er een tweede tegoed ontstaan. Een actueel geval van die tweede soort is de voor 30 oktober geplande bitcoinafsplitsing ECX, die we met het oog op de bewaring hebben geduid.

Hoe nieuwe coins uit een fork en de verkoop ervan in Nederland worden belast, lees je in ons overzicht van de crypto-belasting.

Exchange of eigen wallet: wie over de bijschrijving van de nieuwe coins beslist

Technisch staat het tegoed van de nieuwe blockchain onder dezelfde sleutel als het oude. Wie zijn coins zelf bewaart, heeft de nieuwe coins daarmee al, ook als geen enkele software ze toont. Hij heeft alleen een wallet nodig die de nieuwe blockchain ondersteunt.

Staan je coins daarentegen op een exchange, dan houdt de exchange de sleutel. Of en wanneer die je de coins van de nieuwe blockchain bijschrijft, is haar beslissing, en ze is daartoe niet verplicht. In de praktijk kondigen exchanges hun aanpak vóór een bekende afsplitsing aan. Sommige schrijven bij en noteren de nieuwe coin, sommige schrijven bij zonder handel aan te bieden, sommige doen helemaal niet mee. Daar komt bij dat stortingen en opnames rond het moment van de afsplitsing vaak urenlang worden stilgezet.

Wie vóór een aangekondigde afsplitsing wil vergelijken hoe de aanbieders daarmee omgaan, kijkt eerst naar hun aankondigingen. Wat bij een bitcoinafsplitsing stap voor stap te doen is, hebben we op 20 augustus 2026 beschreven in een eigen handleiding over het veiligstellen van forkcoins.

Replaybescherming en valse ophaalaanbiedingen: de twee risico's na een afsplitsing

Na een afsplitsing zijn er twee gevaren die allebei niets met de koers te maken hebben. Het eerste is technisch. Replaybescherming heet de voorziening die verhindert dat een op de ene blockchain verzonden transactie op de andere blockchain kan worden herhaald. Ontbreekt die bescherming, dan kan een overboeking onbedoeld beide tegoeden verplaatsen. Serieuze afsplitsingen bouwen haar in, en de ontwikkelaars vermelden dat in hun documentatie. Vind je daar niets over, dan is terughoudendheid de betere keuze.

Het tweede gevaar is het grotere. Rond elke aangekondigde afsplitsing ontstaan aanbiedingen die je willen helpen de nieuwe coins ‘op te halen’. Vraagt een site of app daarvoor je herstelwoorden of je private key, dan is de zaak duidelijk: niemand heeft die gegevens nodig om je iets bij te schrijven, want het tegoed staat al onder jouw sleutel. Wie de woorden afgeeft, verliest beide tegoeden in één keer.

Een praktisch advies daarbij: laat een afsplitsing een paar weken liggen voordat je de nieuwe coins überhaupt aanraakt. Of er een markt voor bestaat en of de software stabiel draait, blijkt in die tijd vanzelf, en de haast kost je niets behalve een koers die meestal toch al daalt.

Totaal verlies mogelijk: wat de coins van een nieuwe blockchain waard zijn

De coins van een afsplitsing zijn geen bonus met gegarandeerde waarde. Ze houden alleen een koers zolang genoeg mensen ze kopen en genoeg computers de nieuwe blockchain in leven houden. Valt een van beide weg, dan gaat de koers richting nul, en een totaal verlies is bij een verse afsplitsing de vaker voorkomende uitkomst dan een blijvende markt.

Geen van de hier beschreven regels is een reden om een positie op te bouwen vanwege een aangekondigde afsplitsing.

Fork: alleen de afsplitsing levert nieuwe coins op, de update niet

Het verschil tussen beide vormen bepaalt of je überhaupt iets te doen hebt. Drie stappen leiden je door de volgende fork die je in een aankondiging tegenkomt.

1. Stel eerst de soort vast. Draait een groep de oude blockchain bewust door, dan kan er een tweede tegoed ontstaan. Doet iedereen de update mee, dan is het een soft fork of een geplande hard fork zonder afsplitsing, en verandert er voor jou niets. Waar je daarna eventueel coins koopt of verkoopt, vergelijk je bij bitcoin kopen.
2. Stel vast wie je sleutel houdt. Staan de coins bij een aanbieder, dan geldt diens aankondiging; een recht op de bijschrijving heb je niet. Wie zelf bewaart, heeft de nieuwe coins automatisch en heeft alleen passende software nodig. Welke apparaten dat kunnen, staat in de hardware wallet-vergelijking.
3. Bewaar het aankoopbewijs van de oude coins. Het legt vast wanneer en tegen welke koers je de oorspronkelijke coins hebt gekocht. Wat daarvan voor je aangifte telt, staat in ons overzicht van de crypto-belasting.

(Per 24 oktober 2026. Dit artikel is geen beleggingsadvies. Koersen en tarieven veranderen; controleer de voorwaarden bij de aanbieder voordat je koopt.)