Wat is een DAO? Zo stemmen tokenhouders via een smart contract over de gezamenlijke kas

Een DAO is een organisatie waarvan de regels in een smart contract op een blockchain staan en waarover de leden via stemmingen beslissen. DAO staat voor Decentralized Autonomous Organization, in het Nederlands een gedecentraliseerde autonome organisatie. Er is geen bestuur dat in zijn eentje over het geld of de koers beslist. Wie mag stemmen, wordt meestal bepaald door een token: hoe meer governancetokens je bezit, hoe zwaarder je stem weegt.

Voor beleggers is het onderwerp tastbaarder dan het klinkt. Veel bekende munten zijn stemrechten in een DAO, waaronder tokens van grote DeFi-protocollen op Ethereum. Wie zulke tokens koopt, koopt zeggenschap, maar geen aandeel in een onderneming en geen recht op winst. Je koopt ze meestal via een exchange; een vergelijking van de beste cryptobeurzen geeft een overzicht van aanbieders met een vergunning. Deze uitleg laat zien hoe stemmingen verlopen, waar de zwakke plekken zitten en hoe het juridisch zit met de aansprakelijkheid.

Wat is een DAO: een organisatie met regels in een smart contract

Een smart contract is een programma op een blockchain dat vastgelegde regels zelfstandig uitvoert zodra aan de voorwaarden is voldaan. Een DAO gebruikt deze techniek om een organisatie vorm te geven: wie lid is, hoe er wordt gestemd en wanneer er geld wordt uitbetaald, staat in de code. De uitlegpagina van ethereum.org beschrijft een DAO als een organisatie in collectief bezit die werkt aan een gezamenlijke missie.

De kern is de gezamenlijke kas, de treasury. Die kas staat in een smart contract en niemand kan haar leeghalen zonder instemming van de groep. Wordt een voorstel aangenomen, dan geeft het contract de betaling automatisch vrij. Volgens ethereum.org kan niemand de regels nog wijzigen zodra het contract draait, behalve via een stemming.

Vergeleken met een vereniging of een bv ontbreken dus een directeur, statuten op papier en een inschrijving in het handelsregister. Daarvoor in de plaats komen openbare code, openbare stemmingen en een openbare kas. Iedereen kan op de blockchain nagaan hoeveel geld de DAO bezit en hoe er is gestemd.

Governancetokens: zo zijn de stemmen in een DAO verdeeld

Een governancetoken is een token dat stemrecht geeft in een DAO. De meest gangbare vorm is lidmaatschap op basis van tokens: wie het token bezit, mag stemmen, meestal met één stem per token. Ethereum.org noemt het MKR-token van MakerDAO als voorbeeld. Dit model is open, want iedereen kan de tokens op een exchange kopen.

Daarnaast bestaan er nog twee modellen. Bij lidmaatschap op basis van aandelen meld je je aan met een inbreng in tokens of werk, en bij vertrek neem je je deel van de kas mee; zo werken bijvoorbeeld beleggingsclubs. Bij lidmaatschap op basis van reputatie verdien je stemrecht door mee te werken, en dat stemrecht kun je niet kopen of overdragen.

De variant op basis van tokens heeft een duidelijk nadeel: stemmen zijn te koop. Wie veel tokens heeft, heeft veel invloed. In veel grote DAO's bezitten oprichters, vroege investeerders en durfkapitalisten een flink deel van de tokens, en de opkomst onder de overige houders is vaak laag.

Stemmen in een DAO: voorstel, quorum en automatische uitvoering

Een stemming volgt meestal een vast verloop. Eerst dient een lid een voorstel in, vaak na een discussie op het forum van de DAO. Veel DAO's eisen daarvoor een minimumaantal tokens, zodat niemand de stemming met onzin kan overspoelen. Daarna loopt een termijn waarin de houders met hun wallet stemmen.

Een voorstel is pas geldig als het quorum is bereikt, dus het minimumaantal uitgebrachte stemmen, en als de meerderheid voor stemt. Bij volledig geautomatiseerde besturing voert het smart contract het besluit daarna zelf uit, bijvoorbeeld een betaling uit de treasury of een aanpassing van de kosten in het protocol. Vaak zit er een wachttijd tussen, waarin houders die het er niet mee eens zijn hun tokens nog kunnen verkopen of weghalen.

Veel stemmingen verlopen bovendien kosteloos buiten de blockchain, via handtekeningen. Dat drukt de kosten, maar legt de uitvoering bij een kleine groep die de uitslag achteraf doorvoert.

Delegatie en multisig: drie modellen om een DAO te besturen

Omdat de meeste houders niet elke stemming volgen, kennen veel DAO's delegatie: je draagt je stemgewicht over aan een vertegenwoordiger die zich openlijk verkiesbaar stelt. De tokens blijven in je wallet, alleen de stem verhuist. Ethereum.org noemt de houders van het ENS-token als voorbeeld.

Het tweede model is de automatische uitvoering na quorum en meerderheid, zoals hierboven beschreven. Het derde is besturing via multisig. Een multisig-wallet vraagt voor elke transactie de handtekening van meerdere sleutels, bijvoorbeeld drie van de vijf. Volgens ethereum.org beheren in dit model 5 tot 20 betrouwbare, publiek bekende leden de middelen en voeren zij de besluiten van de gemeenschap uit.

In de praktijk combineren veel DAO's deze vormen. De gemeenschap stemt, een multisig-comité voert uit en kan in noodgevallen ingrijpen. Hoe meer macht bij zo'n comité ligt, hoe minder gedecentraliseerd de DAO in werkelijkheid is.

The DAO in 2016: de hack die Ethereum splitste

De eerste grote DAO heette simpelweg The DAO. Het project haalde in 2016 ether op ter waarde van zo'n 150 miljoen dollar om als durfkapitaalfonds over investeringen te stemmen. In juni 2016 misbruikte een aanvaller een fout in het smart contract en haalde ongeveer 3,6 miljoen ETH weg.

De Ethereum-gemeenschap koos daarop voor een hard fork, een wijziging van de regels die niet verenigbaar is met de oude versie. De nieuwe blockchain haalde het geld terug en is het huidige Ethereum. Wie de wijziging afwees, zette de oude blockchain voort, en daaruit ontstond Ethereum Classic. De zaak laat tot op vandaag de grens zien van het principe dat code de wet is: toen de code faalde, beslisten uiteindelijk mensen.

Al in 2022 schreef cryptoticker.io een introductie in de gedecentraliseerde wereldeconomie over DAO's. Sindsdien is het model flink veranderd, vooral op het gebied van aansprakelijkheid en aanvallen via stemmingen.

Bekende DAO's: MakerDAO, Uniswap, Lido en CityDAO

De bekendste DAO's besturen DeFi-protocollen, financiële toepassingen op de blockchain zonder bank. MakerDAO beheert de stablecoin DAI en heeft zich in 2024 omgedoopt tot Sky. Houders van het UNI-token stemmen over de gedecentraliseerde exchange Uniswap, houders van LDO over de stakingdienst Lido.

Andere DAO's dienen één enkel doel. Volgens ethereum.org gebruikte CityDAO de DAO-wet van de Amerikaanse staat Wyoming om 40 acres grond bij het nationale park Yellowstone te kopen. Ook blockchains zelf organiseren zich deels als DAO: bij Polkadot stemmen de houders van DOT over middelen uit de gezamenlijke kas, zoals het referendum 1954 in oktober liet zien.

Hoeveel macht een stemming werkelijk heeft, verschilt sterk. Sommige DAO's beslissen over budgetten van miljoenen, andere alleen over kostenniveaus, terwijl het ontwikkelteam de richting bepaalt.

Governance-aanval: als een meerderheid de treasury van een DAO leeghaalt

Een governance-aanval maakt geen gebruik van een lek in de code, maar van de stemming zelf. Wie genoeg tokens koopt of leent, kan een voorstel erdoor krijgen dat de kas naar hemzelf overmaakt. Een lage opkomst helpt daarbij: stemmen maar weinig houders, dan volstaat een relatief kleine hoeveelheid tokens voor de meerderheid.

Hoe dat concreet gaat, laat de zaak zien waarin de BONK DAO 20 miljoen dollar kwijtraakte zonder enige hack. Tegenmaatregelen zijn wachttijden vóór de uitvoering, vetorechten van een comité en minimale opkomstdrempels. Elk daarvan maakt de DAO veiliger en tegelijk een stukje minder gedecentraliseerd.

Rechtsvorm van een DAO: wet in Wyoming, Ooki-vonnis en de situatie in Duitsland

Een smart contract is geen rechtspersoon. Enkele Amerikaanse staten hebben daarom eigen regels opgesteld: volgens ethereum.org hebben Wyoming, Vermont en de Amerikaanse Maagdeneilanden in een of andere vorm DAO-wetten, met Wyoming als voorloper met een eigen soort LLC voor DAO's.

Zonder zo'n juridisch omhulsel lopen de leden risico. In juni 2023 verkreeg de Amerikaanse toezichthouder CFTC bij een federale rechtbank in Californië een verstekvonnis tegen de Ooki DAO. In zijn beschikking van 8 juni 2023 merkte de rechtbank de DAO aan als niet-ingeschreven vereniging die op grond van het Amerikaanse recht voor grondstoffentermijnhandel kan worden aangeklaagd. Volgens een mededeling van de CFTC moet de DAO een boete van 643.542 dollar betalen, en de rechtbank beval haar website uit de lucht te halen. Al in 2022 had de CFTC in een besluit tegen voorganger bZeroX de twee oprichters als actieve leden van die vereniging aansprakelijk gesteld voor de overtredingen van de DAO.

Duitsland heeft geen eigen DAO-wet. In de juridische vakliteratuur wordt verdedigd dat een DAO zonder rechtsvorm als maatschap naar Duits recht (Gesellschaft bürgerlichen Rechts) kan gelden, met persoonlijke aansprakelijkheid van de betrokkenen. De hoogste rechter heeft daar nog niet over beslist. Wie in een DAO actief meebeslist, doet er goed aan dat risico te kennen; alleen een token aanhouden is naar de huidige stand minder riskant dan actief meewerken.

Hoe governancetokens in Nederland worden belast, lees je in onze uitleg over crypto-belasting.

DAO-tokens: zeggenschap geeft geen recht op winst

Wie een governancetoken koopt, zet in op het protocol erachter en niet op een dividend. Om in de praktijk te beginnen, kun je deze volgorde aanhouden.

1. Tokens kopen via een exchange: veel governancetokens staan genoteerd op grote handelsplatformen. Aanbieders, kosten en vergunning vergelijk je bij de beste cryptobeurzen.
2. Een eigen wallet gebruiken om te stemmen: je stemt met de wallet waarin de tokens staan; vanaf een account bij een exchange gaat dat meestal niet. Geschikte apps vind je in een vergelijking van softwarewallets.
3. Aankopen en verkopen vastleggen: noteer elke transactie met datum en waarde in euro. Belastingtools en portfoliotrackers nemen dat werk van je over.

(Per 11 november 2026. Dit artikel is geen beleggingsadvies. Koersen en tarieven veranderen; controleer de voorwaarden bij de aanbieder voordat je koopt.)