Wat is Cardano? Ouroboros, ADA en een schatkist met 1,4 miljard munten

Cardano is een proof-of-stake-blockchain waarop smart contracts draaien en waarvan de eigen cryptomunt ADA heet. Het netwerk ging in september 2017 van start, heeft geen energieslurpende mining nodig en laat de gebruikers sinds 2025 zelf stemmen over de verdere ontwikkeling en over de besteding van het geld uit de gemeenschappelijke kas. Wie ADA bezit, kan de munten delegeren aan een stake pool, houdt er altijd zelf over te beschikken en ontvangt daarvoor een beloning in ADA.

Op 13 november 2026 kostte een ADA ongeveer 0,15 euro. Daarmee is Cardano bijna 5,7 miljard euro waard en noteert de munt zo'n 95 procent onder het record van ongeveer 3,10 dollar uit september 2021. Onze actuele inschatting van het koersverloop staat in onze Cardano koers verwachting. Dit profiel legt uit hoe het netwerk technisch werkt, wie het bestuurt, wat er met ADA gebeurt bij staking en waar je op let bij het kopen en bewaren van de munt.

Cardano in het kort: de proof-of-stake-blockchain achter ADA

Een blockchain is een openbaar grootboek dat op veel computers tegelijk wordt bijgehouden en waarin nieuwe boekingen alleen volgens vaste regels terechtkomen. Bij Bitcoin bepaalt rekenkracht wie het volgende blok mag schrijven. Cardano kiest voor proof of stake: het recht om een blok te maken hangt af van hoeveel ADA er achter een deelnemer staat. Dat bespaart stroom en verlaagt de drempel, omdat niemand speciale hardware hoeft te kopen.

Cardano hoort bij de layer-1-blockchains, de zelfstandige basisnetwerken zoals Ethereum of Solana. Er draaien smart contracts, eigen tokens, gedecentraliseerde exchanges en leenprotocollen op. De naam verwijst naar de Italiaanse wiskundige Gerolamo Cardano uit de zestiende eeuw, de munt ADA is vernoemd naar Ada Lovelace, die als eerste programmeur uit de geschiedenis geldt. Beide passen bij het zelfbeeld van het project: Cardano ziet zichzelf als blockchain uit de wetenschap, waarvan de kernprotocollen eerst als vakartikel verschijnen en pas daarna in code worden gegoten.

Die werkwijze heeft twee kanten. Voorstanders wijzen op een netwerk dat sinds de start zonder langdurige storing draait. Critici verwijten het project al jaren dat functies veel later komen dan aangekondigd en dat het ecosysteem aan toepassingen klein is gebleven. Beide horen bij een eerlijk beeld.

Wie zit er achter Cardano: Hoskinson, Input Output, de Cardano Foundation en Emurgo

Cardano is opgericht door Charles Hoskinson, die eerder tot de medeoprichters van Ethereum behoorde. Hij leidt het ontwikkelbedrijf Input Output, dat het grootste deel van de code heeft geschreven. Daarnaast zijn er twee andere oprichtende organisaties: de Cardano Foundation, gevestigd in het Zwitserse Zug, die zich bezighoudt met standaarden, zakelijke klanten en regelgeving, en Emurgo, een Japans bedrijf dat toepassingen in het ecosysteem ondersteunt en de wallet Yoroi uitbrengt.

Sinds 2023 is er met Intersect een vierde organisatie bij gekomen. Intersect is opgezet als ledenvereniging, organiseert de verdere ontwikkeling van de code en bereidt stemmingen voor. Formeel heeft geen van deze organisaties nog het laatste woord over het protocol. Sinds de Plomin-hardfork ligt dat bij de ADA-houders en hun gekozen vertegenwoordigers, zoals het deel over governance uitlegt.

Ouroboros: zo werkt consensus zonder mining

Een consensusmechanisme is het regelwerk waarmee duizenden computers het eens worden over dezelfde stand van het grootboek. Bij Cardano heet het Ouroboros. De tijd is verdeeld in slots van een seconde en in epochs van vijf dagen. Voor elk slot loot het protocol welke stake pool een blok mag maken. Hoe meer ADA aan een pool is gedelegeerd, hoe vaker die wordt getrokken.

Een stake pool is een server die een beheerder dag en nacht online houdt en die blokken produceert. Wie zelf geen server wil draaien, delegeert zijn ADA aan zo'n pool. De beloningen van een pool worden aan het eind van elke epoch verdeeld: eerst neemt de beheerder zijn vaste kosten en zijn marge, de rest gaat naar rato naar de delegeerders. Om te voorkomen dat een paar grote pools het netwerk domineren, dalen de beloningen van een pool zodra die een in het protocol vastgelegde verzadigingsgrens overschrijdt. Delegeerders hebben dan een reden om naar kleinere pools over te stappen.

Ouroboros wordt stap voor stap uitgebreid. De variant Praos is nu actief, en met Leios en Peras zijn twee uitbreidingen in de maak die de doorvoer moeten verhogen en transacties sneller definitief moeten maken.

Het eUTXO-model en Plutus: smart contracts op Cardano

Ethereum houdt voor elk adres een saldo bij, vergelijkbaar met een betaalrekening. Cardano werkt met het eUTXO-model (extended Unspent Transaction Output), een doorontwikkeling van het Bitcoin-principe. Elke betaling verbruikt bepaalde inputs en maakt nieuwe outputs aan, die als losse bankbiljetten in de portemonnee liggen. De uitbreiding maakt het mogelijk om gegevens en voorwaarden aan die outputs te koppelen. Zo zijn smart contracts te bouwen waarvan de uitkomst al vóór het versturen vaststaat. Een transactie mislukt bij Cardano vóór de verzending of helemaal niet, waardoor er in de regel geen kosten voor mislukte uitvoeringen worden gerekend.

Het nadeel blijkt bij toepassingen die veel gebruikers tegelijk benaderen, zoals gedecentraliseerde exchanges. Omdat elke output maar één keer kan worden verbruikt, moesten ontwikkelaars eigen oplossingen bouwen voor gelijktijdige toegang. Dat was een van de redenen waarom het DeFi-aanbod langzamer groeide dan bij Ethereum.

Smart contracts bestaan op Cardano sinds de Alonzo-hardfork in september 2021. Ze worden geschreven in Plutus, een platform op basis van de programmeertaal Haskell, of in nieuwere talen zoals Aiken. Eigen tokens kunnen projecten al sinds maart 2021 uitgeven als native assets. Die tokens staan rechtstreeks in het grootboek en hebben, anders dan ERC-20-tokens op Ethereum, geen eigen smart contract nodig.

De ADA-token: plafond van 45 miljard, reserve en omloop

De hoeveelheid ADA is begrensd op 45 miljard. Volgens de gegevens van de blockchain waren er in epoch 667 ongeveer 36,8 miljard ADA in omloop. Zo'n 6,0 miljard ADA zaten nog in de reserve, waaruit het protocol de beloningen voor staking geleidelijk vrijgeeft. Ruim 1,4 miljard ADA lagen in de treasury, de gemeenschappelijke schatkist van het netwerk.

De uitgifte van nieuwe munten volgt een vaste formule: elke epoch stroomt een klein percentage van de resterende reserve naar de beloningspot, aangevuld met de transactiekosten. Een vijfde van die pot gaat naar de schatkist, de rest naar pools en delegeerders. Omdat de reserve krimpt, daalt de nieuwe uitgifte van jaar tot jaar. ADA dient tegelijk als betaalmiddel voor transactiekosten, als onderpand voor staking en als stemgewicht bij stemmingen.

Staking bij Cardano: delegeren aan stake pools zonder vergrendeling

Staking betekent dat je je munten inzet om het netwerk te beveiligen en daarvoor een beloning krijgt. Bij Cardano gaat dat via delegatie: je ADA verlaten je wallet niet, worden niet vergrendeld en je kunt ze op elk moment uitgeven of verkopen. Voor het registreren van de zogeheten stake key betaal je eenmalig een borg van 2 ADA, die je bij het afmelden terugkrijgt. De eerste beloningen komen na een aanlooptijd van enkele epochs, daarna elke vijf dagen.

Het model is populair. In epoch 666 was ongeveer 21,3 miljard ADA gedelegeerd, zo'n 58 procent van alle munten in omloop. Het rendement hangt af van de gekozen pool, de kosten van die pool en het geluk bij de blokloting. Voor 7 oktober 2026 berekende cryptoticker een bandbreedte van 2,1 tot 2,7 procent per jaar.

Naast delegatie vanuit je eigen wallet bieden veel exchanges staking voor ADA aan. Daar geven de aanbieders de munten meestal zelf door aan pools en houden ze een deel van de beloning in. Voorwaarden en kosten lopen sterk uiteen, dus vergelijk stakingplatforms voordat je kiest. Belangrijk is het verschil in bewaring: op een exchange horen de munten juridisch tot het klantenbestand van de aanbieder, in je eigen wallet beheer je de sleutels zelf.

Cardano-governance: DReps, een grondwet en een schatkist met 1,4 miljard ADA

Met twee hardforks heeft Cardano het bestuur naar de blockchain verplaatst. De Chang-hardfork in september 2024 legde de technische basis, de Plomin-hardfork op 29 januari 2025 zette de overige stemsoorten aan, waaronder uitgaven uit de schatkist en wijzigingen van de grondwet. De ontwikkelaars beschrijven de stappen in de officiële Cardano-documentatie.

Sindsdien beslissen drie groepen samen. DReps (Delegated Representatives) zijn gekozen vertegenwoordigers aan wie ADA-houders hun stemgewicht overdragen, vergelijkbaar met parlementsleden. Wie DRep wil worden, legt 500 ADA als borg in. De stake-pool-beheerders stemmen vooral over technische wijzigingen zoals hardforks. Het Constitutional Committee toetst of een voorstel verenigbaar is met de grondwet. Afhankelijk van het soort voorstel moeten twee of alle drie groepen instemmen. Een voorstel indienen kan iedereen die 100.000 ADA als borg inlegt; die borg komt na de stemming terug.

De grondwet zelf trad in februari 2025 in werking. Een herziene versie werd op 19 januari 2026 door DReps en het comité geratificeerd, volgens Intersect met 79 procent van het actieve stemgewicht van de DReps. Sindsdien wordt regelmatig over de schatkist gestemd, bijvoorbeeld over budgetten voor de ontwikkeling van de node-software, zoals bij de stemming over de schatkist in september.

Voor jou als ADA-houder betekent dit: als je delegeert, kun je daarnaast een DRep kiezen of een van de standaardopties nemen, namelijk onthouding of wantrouwen tegenover elk voorstel. Sinds Plomin vragen wallets om die keuze voordat je stakingbeloningen kunt opnemen.

Leios en Dijkstra: de upgradeplannen van Cardano tot 2027

Cardano kan op dit moment duidelijk minder transacties per seconde verwerken dan jongere blockchains. Het belangrijkste project daartegen heet Ouroboros Leios. Het idee: naast de gewone blokken maken pools extra, grotere blokken met transacties die het netwerk parallel bevestigt. Volgens de ontwikkelaars moet dat de doorvoer vermenigvuldigen.

Leios moet worden ingevoerd met de Dijkstra-hardfork. Intersect plant die in twee fasen. De eerste, met Leios, is gepland voor het vierde kwartaal van 2026, sommige berichten noemen een venster tot maart 2027. Een vaste datum is er niet, want de hardfork heeft eerst de instemming nodig van DReps, poolbeheerders en het comité. Op 13 november 2026 meldde cryptoticker dat de testversie van de Leios-node 11.3 pas in december wordt verwacht. De tweede fase met Ouroboros Peras, dat transacties sneller definitief moet maken, staat voor 2027 gepland.

Hydra en Midnight: schaalbaarheid en privacy naast de hoofdblockchain

Naast de uitbouw van de eigenlijke blockchain zijn er aanvullingen die daarbuiten draaien. Hydra is een layer-2-oplossing: een kleine groep deelnemers opent een zogeheten Hydra Head, handelt daarin veel transacties vrijwel zonder kosten af en schrijft alleen het resultaat terug naar Cardano. Dat is geschikt voor games, betalingen tussen vaste partners of stemmingen, minder voor open markten met wisselende deelnemers.

Midnight is een door Input Output ontwikkeld partnernetwerk voor toepassingen met vertrouwelijke gegevens. Het werkt met zero-knowledge-bewijzen, waarmee je een bewering kunt aantonen zonder de onderliggende gegevens prijs te geven. De bijbehorende token NIGHT kwam in december 2025 eerst uit als native asset op Cardano en werd via een airdrop ook verdeeld onder houders van andere cryptomunten. Voor ADA zelf verandert Midnight niets aan het aanbod of aan staking, maar het verbreedt wel het ecosysteem rond Cardano.

ADA kopen en bewaren: exchanges met MiCA-vergunning en wallets

ADA wordt verhandeld op vrijwel alle grote crypto-exchanges die klanten in de Europese Unie accepteren. Aanbieders die in de EU cryptodiensten verlenen, hebben een vergunning nodig onder de Europese verordening MiCA (Markets in Crypto-Assets). Controleer voordat je een account opent of de aanbieder in het register van ESMA staat. Voor ADA zelf hebben meerdere handelsplatforms vrijwillig een MiCA-whitepaper gepubliceerd waarin gegevens over techniek, risico's en energieverbruik zijn gebundeld.

Wie zijn ADA zelf wil bewaren, heeft een wallet nodig die Cardano ondersteunt. Veel gebruikt zijn Lace van Input Output, Eternl en Yoroi. Voor grotere bedragen is een hardware wallet aan te raden die de privésleutel offline houdt; gangbare apparaten ondersteunen Cardano en zijn aan deze wallets te koppelen. Een overzicht van apps voor dagelijks gebruik geeft een vergelijking van software-wallets. Delegeren en meestemmen kun je rechtstreeks vanuit deze wallets.

Hoe de verkoop van ADA en de vele kleine stakingbeloningen worden belast, hangt af van de regels in je woonland; hoe dat in Nederland zit, lees je in onze gids over crypto en belasting.

Risico's van Cardano: koersverlies, klein DeFi-ecosysteem en tijdschema's

De koers van ADA ligt zo'n 95 procent onder de top van 2021. Wie toen kocht, zit op forse verliezen, en ook in de toekomst zijn sterke schommelingen tot en met een totaal verlies mogelijk. Daar komt een klein DeFi-ecosysteem bij: begin november meldde cryptoticker voor de waarde die in Cardano-protocollen vastligt een jaardieptepunt van 48,9 miljoen dollar, een fractie van wat op Ethereum of Solana staat.

Een derde risico zijn de tijdschema's. Veel upgrades kwamen later dan aangekondigd, en ook Leios hangt af van tests en stemmingen. De nieuwe governance brengt eigen onzekerheden mee: stemmingen over de schatkist liggen publiekelijk onder vuur, de opkomst schommelt en regels kunnen met een grondwetswijziging verschuiven. Ten slotte speelt de aanbieder een rol. Wie ADA bij een exchange aanhoudt of laat staken, draagt ook het faillissementsrisico van die partij.

Cardano 95 procent onder de top: flexibel staken, trage upgrades

Cardano is een op onderzoek gestoelde proof-of-stake-blockchain met een vast plafond, een goed gevulde schatkist en een van de meest flexibele stakingmodellen in de markt. Daar staan een diep gezakte koers, een klein DeFi-aanbod en upgrades tegenover die vaak later komen dan gepland. Wie ADA wil kopen, gaat het best in drie stappen te werk:

1. Kies een aanbieder met vergunning: koop ADA bij een exchange die een MiCA-vergunning heeft en euro's via SEPA accepteert. Vergelijk daarvoor gereguleerde crypto-exchanges op kosten en aanbod.
2. Bepaal de bewaring: zet grotere bedragen over naar een eigen wallet en delegeer ze daar aan een pool die niet oververzadigd is. Apparaten voor veilige opslag zet onze vergelijking van hardware wallets naast elkaar.
3. Leg belastinggegevens vanaf het begin vast: noteer aankoopdatum, aankoopprijs en elke stakingbeloning met de waarde in euro. Geschikte programma's vind je in een vergelijking van crypto-belastingtools.

(Per 13 november 2026. Dit artikel is geen beleggingsadvies. Koersen en tarieven veranderen; controleer de voorwaarden bij de aanbieder voordat je koopt.)