Cardano voor de Dijkstra-hardfork: Leios-node 11.3 pas in december verwacht

Voor Cardano schuift het grootste technische project van het jaar op naar de winter. Node-versie 11.3, die als eerste de volledige Dijkstra-upgrade inclusief de schaaloplossing Leios moet bevatten, was volgens het weekbericht van ontwikkelaarsorganisatie Intersect van 6 november nog ‘minstens twee tot drie weken’ verwijderd van een release candidate. De Cardano Foundation rekent volgens een bericht van The Crypto Basic inmiddels op een publicatie in december. Vast staat: het hoofdnetwerk draait nog op node 11.1.3, Leios is daar niet actief en over de hardfork moet eerst op de blockchain worden gestemd. Onze inschatting volgt verderop: een datum voor het hoofdnetwerk valt vóór de jaarwisseling nauwelijks te verwachten, en de koers krijgt uit de planning voorlopig geen rugwind.

Op vrijdagochtend 13 november 2026 kostte ADA volgens CoinGecko 0,1699 dollar en op handelsplatform Kraken 0,1535 euro. Over 24 uur staat er een verlies van 1,6 procent, over zeven dagen van 8,3 procent en over 30 dagen van 28,8 procent. Het dagdieptepunt lag op 0,1668 dollar. Met een marktwaarde van ongeveer 6,4 miljard dollar is Cardano de nummer 18 onder de cryptomunten. De totale markt geeft duidelijk meer terrein prijs: bitcoin verloor in dezelfde periode 6,3 procent en zakte naar 68.880 dollar.

Dijkstra-hardfork: wat de upgrade naar protocolversie 12 verandert

Een hardfork is bij Cardano een geplande protocolupgrade waarna alle nodes volgens nieuwe regels werken. Anders dan bij een afsplitsing ontstaat er geen tweede blockchain en geen nieuwe munt. Wie ADA bezit, heeft na de upgrade dezelfde ADA. Het nieuwe tijdperk heet Dijkstra, naar de Nederlandse informaticus Edsger W. Dijkstra, en tilt het netwerk naar protocolversie 12.

Op het testnetwerk DijkstraNet is deze stap al gezet: in de nacht naar 2 november schakelde het met node 11.2 over op protocolversie 12. Tot het pakket behoren volgens Intersect zeven verbetervoorstellen, zogeheten CIP’s (Cardano Improvement Proposals), een nieuwe versie van de smart-contracttaal Plutus, namelijk Plutus V4, nieuwe prijzen en limieten voor referentiescripts en de registratie van BLS-sleutels voor stake-poolbeheerders. BLS is een handtekeningmethode waarmee veel handtekeningen tot één kunnen worden samengevoegd. Voor Leios is dat een voorwaarde, omdat daar veel pools samen blokken bevestigen.

Klaar is Dijkstra daarmee nog niet. De waarden waarmee de upgrade op het hoofdnetwerk moet draaien, zijn volgens Intersect ‘nog in behandeling’. Het bijbehorende grondwetsamendement CAP-12 ligt er in versie 5 van 30 oktober, zo’n dertig parameters wachten nog op een reactie van de bevoegde parametercommissie en een zesde versie is aangekondigd.

Leios op het Musashi-testnetwerk: meer doorvoer naast Praos

Leios is het onderdeel van de upgrade waarop de meeste verwachtingen zijn gericht. De methode vult het bestaande consensusprotocol Praos aan met extra blokken waarin transacties parallel worden voorbereid en door veel pools worden bevestigd. De bestaande blockchain blijft behouden, ze krijgt alleen meer capaciteit. De vereenvoudigde variant die als eerste moet komen, heet Linear Leios.

Die wordt sinds juni getest op het openbare testnetwerk Musashi. Een eerdere testfase haalde volgens The Crypto Basic onder kunstmatige belasting ongeveer zes keer de huidige doorvoer van het hoofdnetwerk. Sinds eind oktober draait op Musashi een versie die Linear Leios volledig en een versie van de overige Dijkstra-functies bevat. Node 11.3 staat daar als prototype klaar, zodat poolbeheerders en ontwikkelaars vroeg kunnen testen. Op het hoofdnetwerk is daarvan niets actief.

Node 11.2.1 en node 11.3: de planning volgens Intersect

De weg naar het hoofdnetwerk loopt via drie versies. Node 11.1.3 is de aanbevolen versie voor het hoofdnetwerk en de testnetwerken Preview en Preprod. Node 11.2 draait op DijkstraNet en is uitdrukkelijk ‘nog niet vrijgegeven voor het hoofdnetwerk’. Een versie 11.2.1 moet volgens Intersect binnenkort verschijnen met vrijgave voor het hoofdnetwerk; die verhelpt een verhoogd geheugengebruik dat in de 11.1-reeks was geslopen. Pas node 11.3 bundelt de volledige functionaliteit van Dijkstra inclusief Linear Leios.

Tussen een release candidate en het hoofdnetwerk liggen bij Cardano doorgaans nog meer stappen: tests op Preview en Preprod, de omschakeling van handelsplatforms en stake pools en ten slotte de stemming over de hardfork zelf. Geen van de officiële bronnen noemt een datum voor de activering op het hoofdnetwerk.

Hardfork via on-chain stemming: wie bij Cardano moet instemmen

Sinds het Chang-tijdperk beslist Cardano over een hardfork op de eigen blockchain. Een zogeheten hard-fork-initiatie heeft de instemming van drie groepen nodig: de grondwettelijke commissie, de DReps en de stake-poolbeheerders. DReps zijn gekozen vertegenwoordigers aan wie ADA-houders hun stemgewicht overdragen zonder de munten uit handen te geven. Pas als alle drie de groepen de vereiste meerderheid halen, wordt de upgrade actief op een epochgrens. Een epoch duurt bij Cardano vijf dagen.

Wie ADA in een eigen wallet bewaart, kan zijn stem aan een DRep geven of zich uitdrukkelijk onthouden. Dat is sinds 2025 ook een voorwaarde om staking-beloningen te kunnen opnemen. Wie ADA alleen op een handelsplatform heeft staan, stemt niet zelf; daar beslist de aanbieder over delegatie en stemrecht.

Hoskinson in AMA: ‘Leios imminently’ en de vergelijking als waardeopslag

Oprichter Charles Hoskinson klonk de laatste tijd optimistischer dan de planning. In een vragenronde op 7 november zei hij volgens The Crypto Basic: ‘We have Leios imminently’, oftewel: Leios staat op het punt te komen. De methode zou al op Musashi draaien en ‘binnenkort’ via een fork worden ingevoerd. In dezelfde ronde noemde hij ADA een ‘far better store of value’, een veel betere waardeopslag dan bitcoin, en onderbouwde dat met de vaste bovengrens van 45 miljard ADA en het uitgebreide UTXO-model, dat zich volgens hem bijvoorbeeld tegen aanvallen door quantumcomputers laat aanpassen.

Beide zijn inschattingen van de oprichter, geen feiten. De markt ziet het op dit moment anders: sinds de recordstand van 3,09 dollar in september 2021 heeft ADA zo’n 94 procent verloren, terwijl bitcoin ondanks de recente daling ver boven zijn toenmalige niveaus noteert.

ADA koers sinds oktober: vijf weken op rij een lagere slotkoers

Voor de duiding heeft cryptoticker.io de dagelijkse slotkoersen van Cardano over de afgelopen twaalf maanden geanalyseerd, in totaal 366 waarden van 14 november 2025 tot 13 november 2026, op basis van koersgegevens van CoinGecko. Deze analyse heeft cryptoticker.io op 13 november 2026 zelf uitgevoerd.

De uitkomst: sinds 5 oktober lag elke maandagslotkoers onder die van de week ervoor, vijf keer op rij. Op 5 oktober stond ADA op 0,2597 dollar, daarna op 0,2520, 0,2210, 0,2039, 0,1929 en op 9 november op 0,1750 dollar. Noteert de koers aanstaande maandag nog onder 0,175 dollar, dan is het de zesde week. Het 50-daags gemiddelde ligt op 0,220 dollar, het 200-daags gemiddelde op 0,205 dollar; ADA handelt daarmee ruim 17 procent onder het langetermijngemiddelde. Het dieptepunt van de twaalf maanden dateert van 29 juni 2026 en lag op 0,1436 dollar. Precies een jaar geleden kostte een ADA nog 0,530 dollar.

Sinds 11 november: het niveau van 0,170 dollar op de proef

Woensdag beschreef cryptoticker.io de stijging van de open interest in ADA-futures. Toen kostte ADA 0,1748 dollar en op Kraken 0,1572 euro, het dagdieptepunt lag op 0,1709 dollar. Als grens waaronder het voor longposities met hefboom krap wordt, noemde het artikel de zone rond 0,170 dollar. Twee dagen later is precies dat niveau bereikt: het dagdieptepunt op vrijdag lag met 0,1668 dollar daaronder, de koers schommelt rond 0,170 dollar. De afstand tot het jaardieptepunt van 0,1436 dollar bedraagt nog zo’n 15 procent.

Nieuw sinds woensdag is de afstand tot de totale markt. Op 11 november zakte ADA duidelijk harder dan bitcoin, nu is het omgekeerd: bitcoin verloor binnen 24 uur 6,3 procent, ADA 1,6 procent. Een teken van kracht is dat niet per se, want ADA had de neergang eerder en dieper doorgemaakt.

Treasury-stemmingen tot 20 november: koperreserve zonder meerderheid

Naast de upgrade lopen er stemmingen over de gemeenschappelijke kas van het netwerk, de treasury. Het grootste bedrag vraagt de strategische koperreserve aan: 22 miljoen ADA voor de tokenisatie van koper als echt bezit. De stemming eindigt op 15 november. Volgens Intersect stemde tot 6 november slechts 0,41 procent van het DRep-stemgewicht in, terwijl 67 procent nodig is. In de grondwettelijke commissie stonden drie tegenstemmen en geen enkele instemming.

Tot 20 november lopen nog twee aanvragen: het project AURORA voor kredietmarkten met 3,64 procent instemming en het financiële beheersysteem PFMS van Trivolve Tech met 24,93 procent. Beide liggen ver onder de drempel van 67 procent. Voor de koers zijn deze bedragen klein; ze laten wel zien dat de DReps op dit moment zuinig met de treasury omgaan.

Delegatie en staking tijdens de Dijkstra-upgrade

Voor ADA-houders verandert de hardfork niets aan staking. Cardano blokkeert gedelegeerde munten niet: de ADA blijven in je eigen wallet en zijn altijd beschikbaar, ook tijdens een protocolomschakeling. Beloningen worden per epoch bijgeschreven. Wie via een handelsplatform staket, hoeft niets te doen; de omschakeling van de nodes neemt de aanbieder voor zijn rekening.

Anders ligt het bij eigen bewaring. Intersect roept de fabrikanten van hardware wallets uitdrukkelijk op om compatibiliteitsproblemen vóór de vrijgave van de hardfork op te lossen. Wie ADA op zo’n apparaat bewaart, brengt na de upgrade firmware en wallet-software up-to-date voordat hij nieuwe transactiesoorten gebruikt. Wie nog een apparaat zoekt, vindt modellen met Cardano-ondersteuning in onze vergelijking van hardware wallets. Wees op je hoede bij berichten die oproepen tot een zogenaamd noodzakelijke ‘omwisseling van munten’ vanwege de hardfork: zo’n omwisseling is niet voorzien.

Een protocolupgrade zonder afsplitsing levert geen nieuwe munten op. Wie ADA wil kopen, controleert vooraf of de aanbieder in de EU onder MiCA een vergunning heeft als aanbieder van cryptodiensten. Het openbare register van de Europese toezichthouder ESMA vermeldt alle vergunninghouders.

Hoe staking-beloningen en verkoopwinsten op crypto in Nederland worden belast, lees je in onze gids over crypto en belasting.

Onze inschatting van de Dijkstra-planning

Volgens de redactie is een start van Leios op het hoofdnetwerk vóór de jaarwisseling onwaarschijnlijk. De aanwijzingen: node 11.3 had op 6 november nog geen release candidate, de Cardano Foundation verwacht de versie in december, zo’n dertig parameters van het grondwetsamendement CAP-12 staan nog open en daarna heeft de hardfork nog de instemming van commissie, DReps en pools nodig. Elk van die stappen kost doorgaans weken. Daarvoor pleiten Hoskinsons uitspraak dat Leios op het punt staat te komen en de vooruitgang op Musashi. Daartegen pleit dat een oprichter van nature optimistisch is over data en dat de officiële berichten van Intersect geen datum noemen.

Voor de koers volgt daar voorlopig weinig uit. De neerwaartse beweging sinds begin oktober loopt parallel aan de totale markt en valt niet terug te voeren op de planning. Een duidelijke datum voor het hoofdnetwerk kan later een aanleiding voor kopers worden, een bodem valt uit de technische vooruitgang alleen niet af te lezen.

Cardano hardfork: zonder node 11.3 geen datum voor het hoofdnetwerk

1. Bewaring nagaan: staan je ADA op een hardware-apparaat, houd dan firmware en wallet-software actueel en wacht na de upgrade op de vrijgave van de fabrikant. Apparaten met Cardano-ondersteuning vind je in de vergelijking van hardware wallets.
2. Staking laten doorlopen: gedelegeerde ADA blijven tijdens de upgrade beschikbaar. Wie de opbrengsten wil vergelijken, kijkt naar aanbieders en rendementen per platform.
3. Aankoopgegevens noteren: leg datum en prijs van elke tranche vast, zodat je resultaat later te herleiden is.

(Per 13 november 2026. Dit artikel is geen beleggingsadvies. Koersen en tarieven veranderen; controleer de voorwaarden bij de aanbieder voordat je koopt.)