Ethereum layer 2: Starknet stemt met 93,5 procent voor onderzoek naar een vertrek

Een Ethereum layer 2 is een eigen netwerk dat transacties buiten de Ethereum-blockchain uitvoert, ze bundelt en gezamenlijk op Ethereum afrekent. Het is sneller en goedkoper dan Ethereum zelf en hangt juist daardoor aan Ethereum: de beveiliging komt van onderen. Over die afhankelijkheid liet Starknet vorige week zijn tokenhouders stemmen. Vast staat: de stemming liep van 15 tot en met 22 oktober 2026, 93,52 procent van de uitgebrachte stemkracht bij 3.236 stemmen sprak zich uit voor onderzoek naar een vertrek uit het layer-2-model, en een verhuizing is daarmee niet besloten, want daarvoor is een tweede, bindende stemming nodig. Onze inschatting volgt verderop: voor houders tellen de komende maanden twee dingen, het concept van de whitepaper in november en de vraag welk netwerk hun token eigenlijk draagt.

Dit stuk beantwoordt drie vragen: wat een layer 2 technisch is en welke bouwvormen er bestaan, hoeveel kapitaal de afzonderlijke netwerken vandaag werkelijk beveiligen, en wat je aan je eigen positie nagaat als een netwerk van fundament wisselt. De cijfers over het kapitaal hebben we zelf verzameld, daarom staan ze hier als tabel en niet als bewering.

Rollup, validium, sidechain: deze drie bouwvormen zitten achter de term Ethereum layer 2

‘Layer 2’ is geen beschermde term, maar een verzamelnaam. Daaronder vallen bouwvormen met sterk verschillende veiligheidsaannames, en dat verschil bepaalt hoe makkelijk je bij je geld kunt en wie je daarbij vertrouwt.

Een rollup is een netwerk dat transacties buiten Ethereum uitvoert, ze in pakketten bundelt en de bijbehorende data of een cryptografisch bewijs op Ethereum publiceert. Omdat de data op Ethereum staan, kan iedereen de toestand van de rollup daaruit reconstrueren.

Een optimistische rollup neemt de gebundelde transacties eerst als juist aan en laat een bezwaartermijn open, waarin elke betrokkene een fout kan aantonen. Arbitrum One, Base en OP Mainnet werken zo. Een ZK-rollup legt in plaats daarvan een wiskundig geldigheidsbewijs voor, dat Ethereum controleert voordat de toestand wordt overgenomen; bezwaar is dan niet nodig. Starknet, Linea, Scroll en ZKsync Era horen bij deze groep.

Een validium publiceert het geldigheidsbewijs op Ethereum, maar houdt de transactiedata erbuiten. Dat verlaagt de kosten en verschuift de veiligheidsaanname: wie de data achterhoudt, kan je beletten je aanspraak aan te tonen. Een sidechain ten slotte is een zelfstandige blockchain met een eigen groep validators, die alleen via een brug aan Ethereum hangt. Polygon PoS, waarvan veel beleggers de token POL nog kennen uit het layer-2-debat van 2021, valt in deze categorie en wordt door het analyseplatform L2Beat vandaag uitdrukkelijk niet als rollup opgevoerd.

Zo herken je de bouwvorm in de praktijk

Drie kenmerken volstaan om een netwerk in te delen. Hoe lang een opname terug naar Ethereum duurt: een week wijst op een optimistische rollup, uren op een ZK-rollup, minuten op een sidechain. Waar de data staan: een rollup schrijft ze op Ethereum, een validium niet. En wie de blokken bouwt: een rollup met één sequencer kan worden stilgelegd, een sidechain met een eigen groep validators heeft een ander aanvalsoppervlak. De indeling per netwerk is bij L2Beat openbaar gedocumenteerd, inclusief het rijpheidsniveau, dat aangeeft hoe ver het netwerk van centrale aansturing af staat.

Starknets stemming staat onderzoek naar een vertrek toe, niet het vertrek zelf

Starknet is een ZK-rollup en werkt met zogeheten STARK-bewijzen, een bewijsvorm die het bedrijf StarkWare sinds 2019 ontwikkelt. Van 15 tot en met 22 oktober 2026 liep via het governanceportaal van het netwerk een stemming over de vraag of Starknet de weg naar een onafhankelijke, kwantumveilige layer 1 moet onderzoeken. Er kon worden gekozen voor ja, nee en neutraal.

De uitslag: 93,52 procent van de stemkracht bij 3.236 uitgebrachte stemmen koos voor het onderzoek. StarkWare zelf heeft naar eigen zeggen niet gestemd en de beslissing aan de gemeenschap overgelaten. Voor de duiding zijn vijf punten belangrijk die in veel korte berichten ondersneeuwen.

• De stemming is niet bindend. Ze geeft een werkgroep van StarkWare en de Starknet Foundation de opdracht voor technisch onderzoek en planning. Een echte overstap vraagt een eigen, bindende stemming nadat de resultaten zijn gepresenteerd.
• De token blijft. Een nieuwe token is niet gepland; STRK moet in beide scenario's de native token van het netwerk blijven.
• De bruggen blijven open. De bestaande verbindingen tussen Ethereum en Starknet blijven tijdens de onderzoeksfase ongewijzigd bruikbaar, en voor gebruikers verandert er voorlopig niets.
• Een concept van de whitepaper is voor november aangekondigd en moet openbaar ter beoordeling liggen.
• Een datum voor de overstap staat niet in het voorstel. De stemming geeft opdracht tot onderzoek, zonder migratiedatum en zonder stappenplan.

De markt reageerde wisselend op het nieuws. Toen de stemming begon, steeg STRK met dubbele cijfers. Donderdag stond de token op 0,054 dollar en daarmee 16,1 procent onder de dag ervoor, bij een marktwaarde van ongeveer 410 miljoen dollar. De totale markt verloor dezelfde dag 6,6 procent, ether 5,5 procent. STRK daalde dus duidelijk sterker dan de markt waarin het zich beweegt.

Tussen opnameopdracht en tegoed zitten bij optimistische rollups zeven dagen

Wie van een layer 2 terug naar Ethereum wil, stuit op de bezwaartermijn. Bij de optimistische rollups Arbitrum One, Base en OP Mainnet bedraagt die ongeveer zeven dagen. In die tijd kan iemand aantonen dat het gepubliceerde transactiepakket fout was; pas daarna geeft de brug het tegoed op Ethereum vrij. De wachttijd is de prijs van de bouwvorm: zonder bezwaartermijn zou er geen mechanisme zijn om een verkeerde toestand te corrigeren.

Ons artikel van 14 september 2026 over de wachttijd bij layer-2-opnames beschrijft het verloop in detail, inclusief de gevallen waarin het tot tien dagen oploopt, omdat de opdracht pas in het volgende pakket terechtkomt. Bij ZK-rollups vervalt de bezwaartermijn, daar wacht je op het volgende bewijs dat het netwerk op Ethereum indient. Dat duurt per netwerk uren, geen minuten.

Snelle bruggen van derden en hun prijs

Derden bieden snelle bruggen aan, die je tegoed meteen uitbetalen en zelf de wachttijd uitzitten. Daarvoor rekenen ze een vergoeding en draag jij hun faillissementsrisico: gaat de aanbieder midden in de transactie onderuit, dan hangt je geld aan zijn contract en niet aan Ethereum. Bij grotere bedragen loont het om de langzame weg via de officiële brug te nemen en de wachttijd in te plannen.

Post-kwantumcryptografie is het argument: STARK-bewijzen rekenen zonder elliptische krommen

De drijfveer achter het initiatief is geen ruzie met Ethereum, maar cryptografie. Ethereum-accounts ondertekenen hun transacties vandaag met handtekeningen over een elliptische kromme. Een voldoende grote kwantumcomputer zou uit een publieke sleutel de privésleutel kunnen berekenen; het algoritme daarvoor is sinds de jaren negentig bekend, de bijpassende computer bestaat niet. STARK-bewijzen steunen daarentegen op hashfuncties, en die gelden als duidelijk beter bestand tegen kwantumaanvallen.

Starknet-topman Eli Ben-Sasson noemt 2027 als jaar waarin zijn netwerk kwantumveilig moet zijn. Zijn redenering: als layer 2 blijft Starknet gebonden aan het tijdschema van Ethereum, omdat de afrekening op Ethereum plaatsvindt en dus ook aan diens handtekeningmethode hangt; als eigen layer 1 zou het die stap eerder kunnen zetten. Dat is zijn onderbouwing, niet ons oordeel.

Daar staat tegenover wat een vertrek kost. Ethereum werkt zelf aan kwantumveilige handtekeningmethoden, en de beveiliging die een rollup vandaag van Ethereum erft, zou een zelfstandig netwerk op eigen kracht moeten opbrengen. Wie het debat wil volgen, vindt de technische argumenten op het forum van het netwerk; betrouwbaarder dan elk kort bericht is de aangekondigde whitepaper.

Base beveiligt 15,2 miljard dollar, Starknet 395 miljoen: het gewicht is ongelijk verdeeld

De omvang van een layer 2 blijkt uit het kapitaal dat in het netwerk ligt en via de bruggen ervan beveiligd wordt, en nauwelijks uit de tokenkoers. We hebben de waarden donderdagavond bij L2Beat verzameld, voor alle Ethereum-rollups met een noemenswaardig saldo. De rechterkolom toont de verandering over zeven dagen.

Base en Arbitrum One beveiligen samen 25,4 miljard dollar. Dat is 64 keer zoveel als Starknet, en het zijn twee optimistische rollups, dus de bouwvorm met de lange wachttijd. De technisch elegantere groep van de ZK-rollups draagt samen minder dan een twintigste daarvan. Starknet komt op bijna één procent van het kapitaal dat L2Beat over alle layer-2-netwerken samen opvoert, ongeveer 40 miljard dollar.

Die verdeling verklaart waarom de stemming voor de totale markt een klein bericht is en voor je eigen positie mogelijk een groot: wie Base of Arbitrum gebruikt, heeft geen last van de koers die Starknet kiest. Wie STRK aanhoudt of tegoed op Starknet heeft staan, heeft een netwerk in portefeuille waarvan het fundament ter discussie staat.

Vier van de vijf layer-2-projecten uit onze lijst van 2024 staan niet meer bij L2Beat

Een blik in ons eigen archief laat zien hoe snel zulke lijsten verouderen. Ons overzicht van de vijf grootste Ethereum-layer-2-projecten van 19 september 2024 noemde Polygon, Loopring, OMG Network, Skale en ZKSwap, gerangschikt naar marktwaarde. We hebben alle vijf getoetst aan de huidige gegevens.

Loopring, OMG Network, Skale en ZKSwap staan helemaal niet meer in het actuele overzicht van L2Beat: vier van de vijf. Polygon staat er nog in, maar als Polygon PoS en in de categorie ‘Other’, dus uitdrukkelijk niet als rollup; POL stond donderdag op 0,0902 dollar. De vier netwerken die vandaag het meeste kapitaal beveiligen, Base, Arbitrum One, OP Mainnet en Starknet, kwamen in de lijst van 2024 niet voor. Base was toen enkele maanden oud.

Daaruit volgt een les die verder reikt dan Starknet: een ranglijst van layer-2-projecten is een momentopname, geen eigenschap. Houvast bieden de bouwvorm, het rijpheidsniveau en het beveiligde kapitaal, omdat alle drie te controleren zijn. Een projectnaam in een twee jaar oude lijst zegt niets over vandaag.

Starknets beveiligde kapitaal daalde in een week 39,9 procent, de sector 3,4 procent

De opvallendste waarde in de tabel hierboven is het weekverlies van Starknet. Om dat te beoordelen is een vergelijking nodig, want beveiligd kapitaal wordt in dollars gemeten en daalt dus mee als de markt daalt. Over alle layer-2-netwerken samen ging de waarde in zeven dagen 3,4 procent omlaag, de etherkoers in dezelfde periode 2,7 procent. Het grootste deel van de daling in de sector is dus gewoon de markt.

De 39,9 procent van Starknet is twaalf keer die beweging. Base verloor 2,2 procent, Arbitrum One 3,0, Linea 4,0. Een orde van grootte als bij Starknet verklaart geen koersdaling; zoiets ontstaat als kapitaal het netwerk verlaat. De stemming liep precies in deze week. Of zij de oorzaak is, valt uit deze cijfers niet af te lezen; wat je wel kunt aflezen is de orde van grootte, en die is voor een netwerk van deze omvang aanzienlijk.

Daarbij komt de tokenkoers. STRK verloor donderdag 16,1 procent, terwijl de totale markt 6,6 procent inleverde. Ook hier geldt het voorbehoud: één dag is geen trend. Maar kapitaaluitstroom en koerszwakte wijzen dezelfde kant op, en beide vallen in de week van de stemming.

Een overstap naar een eigen layer 1 verschuift brug, afrekening en veiligheidsaanname

Wat zou er precies veranderen als de rollup een zelfstandige blockchain wordt? Drie dingen, en ze hangen samen.

De afrekening. Nu publiceert Starknet zijn bewijzen op Ethereum, en Ethereum beslist daarmee welke toestand geldt. Een eigen layer 1 beslist dat zelf, via een eigen groep validators.

De beveiliging. Een rollup erft de beveiliging van Ethereum zonder ervoor te betalen. Een zelfstandige blockchain moet die kopen, meestal via beloningen aan de validators, gefinancierd uit uitgifte of kosten. Die last draagt uiteindelijk de token.

De brug. De officiële verbinding tussen Ethereum en Starknet is nu onderdeel van het rollupontwerp; je aanspraak op Ethereum volgt uit de gepubliceerde toestand. Tussen twee onafhankelijke blockchains wordt dat een gewone brug met eigen beheerders en eigen aannames. Het is hetzelfde verschil dat nu al rollup en sidechain scheidt.

Onze inschatting: de beslissende datum voor houders ligt in november, bij het concept van de whitepaper, en niet bij de stemming van deze week. Daarvoor pleiten drie aantoonbare punten. De stemming was niet bindend en heeft geen datum vastgelegd. De token blijft in beide scenario's STRK, een omwisseling staat niet ter discussie. En het beveiligde kapitaal van 395 miljoen dollar is klein genoeg om met een verschuiving van de veiligheidsaanname de totale markt niet te bewegen, maar groot genoeg om voor je eigen positie mee te tellen. Daartegen pleit dat een whitepaper nog geen besluit is en dat de onderzoeksfase kwartalen kan duren; wie op een snel resultaat rekent, zal moeten wachten. Een koop- of verkoopadvies is dit niet, en een totaal verlies is bij een token van deze omvang altijd mogelijk.

MiCA bepaalt welke exchange je layer-2-tokens mag verkopen

De kleinere layer-2-tokens delen een praktisch probleem: ze zijn minder goed verhandelbaar dan ether. Sinds de EU-verordening betreffende markten in cryptoactiva heeft een aanbieder die klanten in de EU bedient een vergunning als cryptoactivadienstverlener nodig; in Nederland houdt de AFM toezicht, en verleende vergunningen staan in openbare registers.

Voor jou betekent dat in de praktijk: een token dat alleen op exchanges zonder EU-vergunning of alleen gedecentraliseerd verhandelbaar is, legt bewaring en rechtsgang bij jou. Bij een vergunde exchange heb je een aanspreekpunt onder toezicht, bij een gedecentraliseerde exchange heb je je privésleutel en verder niets. Welke aanbieders een vergunning hebben, laat onze vergelijking van aanbieders zien.

Ga daarom voor de aankoop van een kleine layer-2-token twee dingen na: of de aanbieder een vergunning in de EU heeft, en of hij de token ook weer terugneemt. Een handelspaar dat maar in één richting liquiditeit heeft, is bij verkoop een probleem. De weekcijfers van Starknet hierboven zijn een goede aanleiding om dat voor je eigen posities eens na te lopen. Wat winst of verlies met layer-2-tokens fiscaal betekent, lees je in onze gids over crypto en belasting.

Ethereum layer 2: in november komt de whitepaper, niet de verhuizing

De stemming bij Starknet heeft een onderzoeksfase in gang gezet en verder niets. Voor je eigen positie betekent dat minder haast en meer huiswerk: bouwvorm kennen, wachttijd kennen, verhandelbaarheid nagaan. Vier stappen zijn nu zinvol.

1. Bezit ordenen. Noteer voor elke layer-2-token in je portefeuille op welk netwerk het tegoed staat en welke bouwvorm dat netwerk heeft. Of je hem nog tegen een redelijke koers kunt verkopen, zie je in de vergelijking van aanbieders met hun handelsparen en kosten.
2. Bewaring scheiden. Tegoed dat je langer dan de bezwaartermijn niet nodig hebt, hoort niet op een exchange. Welke apparaten layer-2-netwerken rechtstreeks ondersteunen en welke alleen via software daarvoor, staat in onze vergelijking van hardware wallets.
3. Aankopen vastleggen. Noteer per aankoop datum, hoeveelheid en tegenwaarde; wat dat fiscaal betekent, staat in de gids over crypto-belasting.
4. Datum noteren. Het concept van de whitepaper van de werkgroep van StarkWare en de Starknet Foundation is voor november aangekondigd. Het bevat wat de stemming niet bevatte: een plan met cijfers.

De gegevens over het beveiligde kapitaal in dit artikel komen uit het openbare overzicht van L2Beat, de koersen van donderdagavond.

(Per 22 oktober 2026. Dit artikel is geen beleggingsadvies. Koersen en tarieven veranderen; controleer de voorwaarden bij de aanbieder voordat je koopt.)