X100-aanval: flashloan kocht twee van drie senaatszetels, dit controleer je nu

Een aanvaller heeft op zaterdag 24 oktober 2026 de governance van het Ethereum-project X100 Global overgenomen en de projectkas leeggehaald. Hij had daarvoor geen gestolen sleutel en geen lek in de programmacode nodig: hij leende geld voor de duur van één transactie, kocht daarmee stemgewicht en bezette twee van de drie zetels in de zogeheten senaat van het protocol. Het beveiligingsbedrijf Blockaid volgde volgens Bitcoin.com News zo'n 4,85 miljoen dollar in USDT en ongeveer 550.000 X-tokens via drie transacties naar buiten. De X-token verloor meer dan 96 procent van zijn waarde.

Voor jou als belegger is de zaak minder een bericht over een klein project dan een controleopdracht. Elk protocol waarin je tokens vastzet om mee te stemmen of rendement te krijgen, heeft hetzelfde onderdeel: een stemming die over geld beslist. Of die stemming tijd laat voordat ze effect heeft, is een instelling die je kunt nalezen voordat je geld stort.

Wat er op 24 oktober bij X100 Global gebeurde

X100 Global draait op Ethereum. De kas heet Freezer, en daarover besliste een orgaan van drie leden, in het project de senaat genoemd. Wie daar zit, werd niet door een verkiezing bepaald, maar door de hoeveelheid X-tokens die in de Freezer was vastgezet: de drie grootste inleggers hadden de zetels.

Volgens de weergave van beveiligingsbedrijf BlockSec, die het nieuwsplatform MarsBit overnam en die KuCoin in zijn nieuwsrubriek publiceerde, verliep de aanval zo: de dader nam een flashloan op, kocht daarmee X-tokens en verdeelde die over twee contracten die hij eerder zelf had opgezet. Beide contracten zetten hun tokens vast in de Freezer. Daarmee verdrongen ze twee van de bestaande senatoren en hadden ze de meerderheid in het orgaan, alles binnen dezelfde transactie.

Een flashloan is een lening zonder onderpand, omdat die binnen één enkele blockchaintransactie wordt opgenomen en terugbetaald. Mislukt de terugbetaling, dan wordt de hele transactie teruggedraaid en verliest de uitlener niets. Voor de aanvaller betekent dat: hij kon met andermans kapitaal stemgewicht kopen zonder het ooit te bezitten. Bitcoin.com News noemt voor deze lening zo'n 1,94 miljoen USDT en als bron het leenprotocol Aave.

Flashloan, Freezer en senaat: de aanvalsroute in vier stappen

Het verloop is kort genoeg om helemaal te lezen, en juist dat maakt het zo onaangenaam. Alles gebeurde zonder wachttijd waarin iemand had kunnen ingrijpen.

1. Lening opnemen. De aanvaller leende zo'n 1,94 miljoen USDT en kocht daarmee X-tokens op de markt.
2. Stemgewicht opbouwen. De gekochte tokens gingen naar twee zelf opgezette contracten, die elk iets meer dan 19.000 X in de Freezer vastzetten. Daarmee stroomden beide door naar de senaat.
3. Voorstel indienen en meteen uitvoeren. Met twee van de drie stemmen besloot de aanvaller 400.000 X uit de kas te verkopen aan een liquiditeitspool die hij kort daarvoor zelf had aangemaakt. Als minimale opbrengst stelde hij nul in.
4. Kas leeghalen en lening terugbetalen. De pool bevatte nauwelijks USDT. Voor de 400.000 X vloeide volgens BlockSec slechts zo'n 35,68 USDT terug naar de Freezer. De aanvaller haalde zijn liquiditeit weer weg, verkocht een deel van de tokens in een andere pool en betaalde de flashloan terug.

De derde stap is de eigenlijke diefstal. De kas is haar tokens niet kwijtgeraakt, ze heeft ze formeel verkocht, tegen een prijs die de koper zelf had vastgesteld. Technisch was elke afzonderlijke handeling toegestaan.

400.000 X voor 35,68 USDT: zo kwam het kasvoorstel erdoor

De minimale opbrengst, in het Engels minimum output, is de bescherming die bij elke normale ruiltransactie voorkomt dat je tegen een absurde koers verkoopt. Wie 400.000 tokens ruilt en als ondergrens nul invult, verklaart daarmee elke tegenwaarde acceptabel, ook 35,68 dollar. Bij een gewone beursorder zou niemand dat doen. In een governancevoorstel waarover een gekochte meerderheid stemt, is het precies het punt waarop het geld het protocol verlaat.

Over de pool lopen de lezingen uiteen. BlockSec beschrijft de opgezette pool op PancakeSwap V3, Bitcoin.com News noemt Uniswap V3 voor de daaropvolgende verkoop en voor verdere ingrepen in liquiditeitsposities. Beide kunnen kloppen, omdat opbouw en verkoop afzonderlijke stappen zijn.

Waarom 4,75 en 4,85 miljoen dollar allebei kunnen kloppen

Over de schade circuleren twee getallen. BlockSec komt uit op ongeveer 4,75 miljoen dollar, Blockaid op zo'n 4,85 miljoen dollar in USDT plus ongeveer 550.000 X-tokens. De bandbreedte van 4,75 tot 4,85 miljoen dollar is geen tegenspraak, maar een kwestie van afbakening: het hogere getal telt vervolgtransacties mee die pas na de eerste melding plaatsvonden. Blockaid sprak op het moment van zijn mededeling van een nog lopend proces en gaf aan dat er nog zo'n 12,2 miljoen X in de Freezer lagen.

Wie zulke cijfers leest, moet letten op het woord dat erachter staat. Weggevloeide USDT zijn een vast bedrag. Weggevloeide projecttokens zijn dat niet, omdat hun koers instort op hetzelfde moment dat ze worden verkocht. Een schadebedrag in dollars is bij een aanval op een kleine token altijd een momentopname.

Geen codefout: de drie ontbrekende beschermingsmechanismen

Beide verslagen komen tot dezelfde conclusie over de oorzaak, en dat is geen programmeerfout. Bitcoin.com News beschrijft het falen als een constructiefout van de governance, BlockSec spreekt van een zwakke plek in het ontwerp van het stemmechanisme. Er ontbraken drie onderdelen.

Stem-snapshot: stemgewicht op de peildatum

De snapshot bevriest het stemgewicht op een moment voor het voorstel. Daarmee hadden de tokens die de aanvaller pas na het indienen van het voorstel verwierf, niet meegeteld. X100 gebruikte volgens Bitcoin.com News geen snapshot.

Minimale aanhoudperiode: geleende tokens stemmen niet mee

De minimale aanhoudperiode eist dat tokens een vastgestelde tijd vaststaan voordat ze stemrecht geven. Die maakt de flashloan onbruikbaar als instrument, omdat die maar voor fracties van een seconde kapitaal levert. Ook die ontbrak.

Uitvoeringsvertraging: de termijn die de aanval zichtbaar maakt

De uitvoeringsvertraging (timelock) is de belangrijkste van de drie. Die legt tussen het besluit en het effect ervan een vaste termijn, meestal 24 of 48 uur. In die termijn lezen derden het voorstel in klare taal en kunnen ze alarm slaan, en in veel protocollen kan een noodorgaan het tegenhouden. Zonder die termijn is er tussen voorstel en uitstroom geen controlepunt meer.

Geen van deze drie mechanismen is exotisch. Grote DeFi-protocollen gebruiken ze al jaren, en ze staan in de documentatie, niet in de programmacode. Je kunt ze nalezen zonder een regel Solidity te begrijpen. Wie zijn kapitaal in een protocol vastzet om rendement te halen, vindt de voorwaarden daarvoor in de governanceregels van de aanbieder; welke platforms hun lock-termijnen en stemrechten überhaupt openbaar maken, laat onze vergelijking van stakingplatforms zien.

De X-token na de aanval: 96 procent koersverlies en lege liquiditeitspools

De koers reageerde meteen. Bitcoin.com News meldt een daling van eerder 50 tot 60 dollar naar ongeveer 1,75 dollar, dus meer dan 96 procent. Afzonderlijke metingen van de liquiditeit op gedecentraliseerde beurzen zakten tot enkele dollars. Een officiële verklaring van het project lag er op het moment van de berichtgeving niet; via zijn kanalen had X100 Global het incident niet bevestigd.

Dat is het deel dat zich het minst vaak laat herstellen. Gestolen USDT kan een protocol in principe vergoeden als het reserves heeft. Een kas die haar eigen tokens tegen een nulprijs heeft afgegeven, en een markt waarin die tokens nu worden verkocht, zijn niet terug te draaien. Wie X-tokens heeft, heeft geen koersprobleem, maar een bezitsprobleem: de tegenwaarden die de token een bodem gaven, liggen bij de aanvaller.

Ter vergelijking van de orde van grootte: ether noteert op 26 oktober 2026 rond 2.329 dollar en heeft in zeven dagen ongeveer 4,6 procent ingeleverd, bitcoin staat rond 80.227 dollar. De brede markt reageerde niet op het incident. Dat is typisch voor aanvallen van deze omvang en tegelijk de reden waarom ze makkelijk over het hoofd worden gezien: vier tot vijf miljoen dollar bewegen geen ether-koers, maar raken elke houder van de getroffen token volledig.

Governance-aanval is geen incident: Bonk DAO en Term Finance

De zaak X100 is de derde van dit type waarover we dit jaar berichten, en het patroon herhaalt zich. In juli 2026 verloor Bonk DAO zo'n 20 miljoen dollar uit zijn projectkas, eveneens zonder hack in strikte zin, maar via de stemming zelf. In augustus trof het Term Finance met een governance-exploit, waarbij gecontroleerde programmacode de inleg niet beschermde, omdat de zwakke plek in het regelwerk boven de code lag.

Daaruit volgt een ongemakkelijk inzicht voor de beoordeling van DeFi-projecten: een audit controleert of de programmacode doet wat de specificatie zegt. Die controleert niet of de specificatie zinnig is. Een protocol kan volledig zijn gecontroleerd en toch toestaan dat een in seconden gekochte meerderheid de kas leeghaalt. Het auditkeurmerk op een projectsite zegt over dit risico niets.

In de praktijk betekent dat: de vraag naar de audit is de tweede vraag. De eerste is wie een uitbetaling uit de projectkas kan besluiten en hoeveel tijd er tussen besluit en uitbetaling zit.

Wat MiCA bij DeFi-governance niet regelt

Sinds de Europese cryptoverordening MiCA hebben aanbieders die in de EU cryptoactiva bewaren, ruilen of bemiddelen een vergunning nodig en staan ze onder toezicht. Voor jou als klant van een vergunde beurs betekent dat onder meer gescheiden klantgelden en meldplichten. Welke plichten dat precies zijn, hebben we op een rij gezet in ons overzicht van de MiCA-plichten voor cryptobedrijven.

Een protocol als X100 valt daar niet onder. MiCA omvat dienstverleners, dus bedrijven met klanten. Een governance waarbij anonieme contracten over een kas stemmen, heeft geen aanbieder in de zin van de verordening en geen instantie die een vergunning kan aanvragen. Dat is geen gat dat iemand is vergeten, maar een gevolg van de constructie: waar geen dienstverlener staat, geldt geen recht voor dienstverleners.

Voor jou heeft dat twee nuchtere gevolgen. Ten eerste is er bij een verlies in een DeFi-protocol geen klacht bij de toezichthouder en geen depositogarantie; de rechtsgang leidt naar onbekende beheerders en is praktisch gesloten. Ten tweede verschuift de verantwoordelijkheid voor de controle volledig naar jou. Wie via een gereguleerde beurs koopt en de tokens in eigen bewaring houdt, heeft een ander risicoprofiel dan iemand die tokens in een protocol vastzet. Hoe je sleutels zelf bewaart en welke apparaten dat kunnen, laat onze vergelijking van hardware wallets zien.

Hoe verliezen en bezit van crypto in Nederland fiscaal worden behandeld, lees je in ons overzicht van de cryptobelasting.

Timelock, quorum, snapshot: de begrippen die over je risico beslissen

Vier begrippen volstaan om de governance van een protocol in te schatten. Ze staan in elke degelijke documentatie, en als ze daar niet staan, is dat het antwoord.

Timelock

De termijn tussen een aangenomen besluit en de uitvoering ervan. Gebruikelijk is 24 tot 72 uur; nul uur is het waarschuwingssignaal uit deze zaak.

Snapshot

Het moment waarop het stemgewicht wordt vastgelegd. Ligt dat voor het indienen van het voorstel, dan zijn achteraf gekochte tokens waardeloos voor de stemming.

Quorum

Het deel van alle stemmen dat minimaal moet deelnemen om een besluit geldig te maken. Een orgaan met drie plaatsen dat naar de hoogte van de inleg wordt bezet, heeft feitelijk geen quorum in de zin van deelname.

Noodstop

Een aangewezen instantie die een lopend besluit kan stilleggen. Die is een concessie aan de werkelijkheid en zelf een risico, omdat ze macht bundelt. Het volledig ontbreken ervan, terwijl ook een timelock ontbreekt, is de combinatie die bij X100 tot het totale verlies van de kas leidde.

Controleren kan in een paar minuten. De governancedocumentatie van een protocol noemt deze waarden, en het stemportaal toont bij elk voorstel wanneer het is ingediend en wanneer het kan worden uitgevoerd. Staat daar geen tijdsverschil, dan is dat geen slordigheid van de documentatie, maar de instelling zelf.

Governancerisico: zonder timelock beslist één transactie

De aanval op X100 heeft laten zien dat de duurste zwakke plek van een protocol niet in de programmacode hoeft te zitten, maar in een instelling die iedereen kan nalezen. Drie stappen maken van dit inzicht een handeling.

1. Governancetermijnen van je protocollen nakijken. Open voor elk protocol waarin je tokens hebt vastgezet de governancedocumentatie en zoek de timelock. Vind je geen termijn of geen documentatie, behandel het kapitaal daar dan als kortlopend vastgezet. Welke aanbieders hun lock-termijnen en stemrechtregels openbaar maken, staat in de vergelijking van stakingplatforms.
2. Bezit verdelen. Tokens die je lang wilt aanhouden, horen niet in een governancecontract, maar in je eigen bewaring. Welke apparaten dat dekken en wat ze kosten, laat de vergelijking van hardware wallets zien.
3. Bij de aankoop op de vergunning letten. Voor kopen en verkopen blijft een onder MiCA vergunde beurs de route met toezicht en gescheiden klantgelden; welke plichten daar gelden, staat in ons overzicht van de MiCA-plichten.

Een laatste punt ter duiding: governance-aanvallen treffen bijna uitsluitend kleine protocollen met weinig stemgerechtigden, omdat een meerderheid daar goedkoop te kopen is. Met de marktkapitalisatie van een project daalt dit risico, en met de kwaliteit van zijn termijnen daalt het nog duidelijker. Beide kosten je niets behalve de tijd waarin je het naleest.

(Per 26 oktober 2026. Dit artikel is geen beleggingsadvies. Koersen en tarieven veranderen; controleer de voorwaarden bij de aanbieder voordat je koopt.)