Sam Bankman-Fried: 25 jaar cel voor de FTX-oprichter, zijn zaak ligt nu bij het Amerikaanse Hooggerechtshof

Sam Bankman-Fried is de oprichter van cryptobeurs FTX en zit sinds 2024 een gevangenisstraf van 25 jaar uit. Een jury in Manhattan achtte hem in november 2023 op zeven punten schuldig, omdat hij miljarden aan klantgeld van FTX had doorgesluisd naar zijn handelshuis Alameda Research. In juni 2026 bevestigde een Amerikaans hof van beroep het vonnis, en sinds september ligt zijn verzoek bij het Hooggerechtshof. Voor beleggers in Nederland is de zaak meer dan een rechtbankverhaal: ze laat zien waarom een tegoed op een beurs juridisch een vordering op de exploitant is, en waarom de EU met MiCA de gescheiden bewaring van klantgeld voorschrijft.

Dit overzicht zet de etappes van Bankman-Fried op een rij, van gevierde oprichter tot mislukt hoger beroep. Het legt uit hoe de terugbetaling aan FTX-klanten verloopt, waarom 105 procent minder is dan het klinkt, en wat je uit de ineenstorting kunt afleiden voor de bewaring van je eigen bitcoin en andere coins. Basis zijn rechterlijke uitspraken, verklaringen van het Amerikaanse Openbaar Ministerie en de publicaties van de FTX Recovery Trust.

Wie is Sam Bankman-Fried? Van quanthandelaar tot FTX-oprichter

Sam Bankman-Fried, in de branche kortweg SBF, groeide op als zoon van twee rechtenhoogleraren aan Stanford University en studeerde natuurkunde aan het MIT. Daarna handelde hij bij handelshuis Jane Street in beursgenoteerde fondsen. Een quanthandelaar benut prijsverschillen met wiskundige modellen en geautomatiseerde strategieën, in plaats van op zijn gevoel te varen.

In 2017 richtte Bankman-Fried het handelshuis Alameda Research op. Dat verdiende aanvankelijk aan de zogenoemde kimchipremie: bitcoin werd op Zuid-Koreaanse beurzen duurder verhandeld dan in de Verenigde Staten. In 2019 volgde cryptobeurs FTX, gevestigd op de Bahama's en gespecialiseerd in derivaten zoals futures en perpetuals. Binnen drie jaar groeide FTX uit tot een van de grootste beurzen ter wereld. Begin 2022 waardeerden investeerders het bedrijf op 32 miljard dollar.

In het openbaar profileerde Bankman-Fried zich als tegenpool van het cliché van de crypto-gelukzoeker. Hij pleitte voor effectief altruïsme, een denkrichting die donaties afstemt op meetbaar effect, sprak in het Amerikaanse Congres over regulering en doneerde grote bedragen aan politici van beide partijen. FTX kocht de naamrechten van een basketbalarena in Miami en adverteerde met sportsterren. Dat imago maakte de latere val voor veel klanten des te onverwachter.

Alameda Research en FTX: hoe klantgeld naar het hedgefonds stroomde

De kern van de zaak ligt in de band tussen beurs en handelshuis. Formeel waren FTX en Alameda Research aparte bedrijven, maar Bankman-Fried was van beide de meerderheidseigenaar. Volgens de vaststellingen in het strafproces genoot Alameda bij FTX speciale rechten: het handelshuis mocht een negatief saldo aanhouden zonder dat het systeem de posities gedwongen sloot, en beschikte feitelijk over een kredietlijn die werd gevoed door de inleg van klanten.

Het Amerikaanse Openbaar Ministerie voor het zuidelijke district van New York becijferde de schade op ongeveer 8 miljard dollar aan klantgeld. Volgens de aanklacht ging het geld naar verliezen van Alameda, vastgoed op de Bahama's, durfinvesteringen en politieke donaties. Klanten wisten daar niets van. De meesten gingen ervan uit dat hun inleg bij FTX stond en op elk moment kon worden opgenomen.

Een belangrijke rol speelde de eigen token van de beurs, FTT. Alameda bezat er grote hoeveelheden van en gebruikte die als onderpand voor leningen. De waarde van dat onderpand hing volledig af van het vertrouwen in FTX. Een beurstoken is een coin die een handelsplatform zelf uitgeeft en die meestal kortingen op transactiekosten of andere voordelen op dat platform oplevert. Daalt het vertrouwen in de beurs, dan daalt ook de token, en daarmee het onderpand dat erop steunt.

FTX-faillissement in november 2022: negen dagen tot de faillissementsaanvraag

Op 2 november 2022 berichtte vakmedium CoinDesk over een balans van Alameda waarin een groot deel van het vermogen uit FTT bestond. Enkele dagen later kondigde Binance-topman Changpeng Zhao aan de eigen FTT-posities te verkopen. Klanten haalden daarop in korte tijd miljarden weg. FTX stopte de opnames, en een aangekondigde reddingsovername door Binance ging na één dag niet door.

Op 11 november 2022 vroegen FTX, Alameda Research en ongeveer 130 verbonden vennootschappen in Delaware bescherming tegen schuldeisers aan onder Chapter 11 van de Amerikaanse faillissementswet. Chapter 11 is een procedure waarin een bedrijf onder toezicht van de rechter wordt geherstructureerd of afgewikkeld, terwijl de schuldeisers wachten op een ordelijke verdeling. Bankman-Fried trad af als topman. Zijn opvolger John J. Ray III, een herstructureringsspecialist die eerder de afwikkeling van Enron had geleid, sprak van een ongekend falen van de interne controle.

Die peildatum werd later voor alle klanten doorslaggevend. De faillissementsprocedure waardeert elke vordering tegen de waarde van 11 november 2022, de dag van de aanvraag. Bitcoin noteerde toen rond 17.000 dollar. Wat dat voor de huidige terugbetaling betekent, lees je verderop. Hoe klanttegoeden juridisch worden behandeld als een beurs failliet gaat, hebben we in een aparte gids uitgelegd.

Schuldig op zeven punten: het strafproces in Manhattan in 2023

In december 2022 werd Bankman-Fried op de Bahama's gearresteerd en uitgeleverd aan de Verenigde Staten. Het proces begon in oktober 2023 voor de federale rechtbank in Manhattan onder rechter Lewis Kaplan. De aanklacht omvatte twee gevallen van fraude en vijf gevallen van samenzwering, onder meer tot fraude met klanten en kredietverstrekkers en tot witwassen.

Tegen hem getuigden drie voormalige vertrouwelingen die eerder schuld hadden bekend: Caroline Ellison, topvrouw van Alameda Research, FTX-medeoprichter Gary Wang en technisch directeur Nishad Singh. Bankman-Fried zelf nam plaats in de getuigenbank. Hij gaf fouten in de bedrijfsvoering toe, maar ontkende geld te hebben gestolen. Op 2 november 2023 achtte de jury hem na enkele uren beraad op alle zeven punten schuldig.

De medeverdachten kregen veel lichtere straffen, omdat ze met het Openbaar Ministerie hadden samengewerkt. Ellison werd in september 2024 veroordeeld tot twee jaar cel, Wang en Singh hoefden niet opnieuw de gevangenis in. Ryan Salame, een voormalig manager van FTX, kreeg in mei 2024 zeven en een half jaar voor illegale campagnedonaties en het runnen van een geldtransactiebedrijf zonder vergunning.

Strafmaat van 25 jaar en 11 miljard dollar verbeurdverklaring

Op 28 maart 2024 sprak rechter Kaplan de straf uit: 25 jaar cel en de verbeurdverklaring van ongeveer 11 miljard dollar. Een verbeurdverklaring is het rechterlijke bevel om vermogen uit een strafbaar feit aan de staat af te staan. In de VS kan dat geld via een aparte procedure naar gedupeerden gaan. Het Openbaar Ministerie had 40 tot 50 jaar geëist, de verdediging hooguit zes en een half jaar.

Kaplan motiveerde het vonnis met de vaststelling dat Bankman-Fried wist dat zijn handelen verkeerd was. Hij had volgens de rechter een zeer slechte gok gewaagd over de vraag of hij gepakt zou worden. Bankman-Fried zit volgens Reuters in een federale gevangenis met een laag beveiligingsniveau bij Santa Barbara in Californië. Blijft het vonnis staan, dan komt hij volgens Reuters op zijn vroegst in 2044 vrij.

Hoger beroep verworpen: het Second Circuit bevestigt het vonnis

Tegen de schuldigverklaring en de straf ging Bankman-Fried in hoger beroep bij het Amerikaanse hof van beroep voor het tweede circuit, het Second Circuit in New York. Zijn advocaten voerden aan dat rechter Kaplan ten onrechte bewijs had uitgesloten waaruit zou blijken dat FTX genoeg vermogen had om alle klanten terug te betalen. Bovendien zou Kaplan de eigen verklaring van de verdachte te sterk hebben ingeperkt.

Op 12 juni 2026 verwierp een kamer van drie rechters het hoger beroep unaniem. Rechter Barrington Parker noemde het bewijs van de aanklager „voorzichtig uitgedrukt robuust”. Bankman-Fried had klanten, investeerders en toezichthouders publiekelijk verzekerd dat hun geld veilig was, en FTX tegelijk gebruikt als zijn persoonlijke spaarpot.

Juridisch doorslaggevend is één zin uit de motivering: de FTX-klanten waren bedrogen zodra hun geld naar Alameda vloeide, hoe vast Bankman-Fried ook geloofde in een latere terugbetaling. Voor de strafbaarheid maakt het dus niet uit dat klanten nu meer terugkrijgen dan hun dollarvordering. Zoals we in april 2024 bij de start van het hoger beroep al meldden, rekende de verdediging precies op dat argument.

Hooggerechtshof en gratie: de laatste wegen voor Bankman-Fried

Op 10 september 2026 vroeg Bankman-Fried het Hooggerechtshof zijn zaak in behandeling te nemen. Het verzoek vecht de schuldigverklaring aan en de verbeurdverklaring van 11 miljard dollar, die volgens de verdediging in strijd is met het verbod op buitensporige boetes in het achtste amendement van de Amerikaanse grondwet. Over de behandeling beslissen de negen rechters naar eigen inzicht. Vier van hen moeten instemmen, en het hof neemt slechts ongeveer 1 procent van de ingediende verzoeken aan. Begin november was over het verzoek nog niet beslist.

Daarnaast blijft de politieke weg open. Volgens het gratiebureau van het Amerikaanse ministerie van Justitie, dat Reuters in juni citeerde, heeft Bankman-Fried president Donald Trump om gratie gevraagd. Of die er komt, is onzeker. Trump verleende in 2025 gratie aan Binance-oprichter Changpeng Zhao, wiens veroordeling echter ging over overtredingen van antiwitwasregels en niet over fraude met klantgeld. Het Witte Huis en het ministerie van Justitie hebben niet gereageerd. Berichten over een op handen zijnde gratie zonder officiële bron kun je het beste als gerucht behandelen.

FTX-terugbetaling: 105 procent op basis van de dollarwaarden van 2022

Naast het strafproces loopt de afwikkeling van FTX. Sinds januari 2025 is het faillissementsplan van kracht, de uitbetaling verzorgt de FTX Recovery Trust. Tot eind juni 2026 had die volgens vakmedia ongeveer 10,3 miljard dollar aan schuldeisers uitgekeerd. Op 31 maart 2026 ging er in de vierde ronde ongeveer 2,2 miljard dollar uit, op 31 juli in de vijfde ronde ongeveer 900 miljoen.

Na de vijfde ronde staan klanten van het internationale platform FTX.com, in het plan klasse 5A, op 105 procent van hun erkende vordering. Klanten van het Amerikaanse platform zitten eveneens op 105 procent, gewone schuldeisers op 103 procent en kleine vorderingen, de zogenoemde convenience claims, op 120 procent. Een datum voor een zesde ronde was begin november niet bekendgemaakt.

De percentages gaan uit van de dollarwaarde op 11 november 2022. Wie toen één bitcoin op FTX had, heeft een vordering van ongeveer 17.000 dollar en krijgt daarvan 105 procent, dus net geen 18.000 dollar. Een bitcoin kostte begin november tussen 77.000 en 81.000 dollar. In coins gerekend krijgt zo'n klant dus minder dan een kwart van zijn vroegere bezit terug. Bij Solana is het gat nog groter: SOL kostte in november 2022 minder dan 20 dollar, begin november 2026 bijna 100 dollar. Schuldeisers hebben deze waardering voor de rechter aangevochten, maar het faillissementsrecht schrijft de peildatum voor.

FTX-klanten in Nederland: FTX EU, Backpack en het klantenportaal

Voor klanten uit Nederland zijn er twee routes, afhankelijk van de FTX-vennootschap waar de rekening liep. FTX EU was een dochter met een vergunning op Cyprus, die aanbieder Backpack Exchange uit de failliete boedel heeft overgenomen. Backpack heeft voor eurotegoeden bij FTX EU een eigen terugbetalingsprocedure met identiteitscontrole opgezet, los van het faillissementsplan in de VS. Wie zich als EU-klant vóór 7 maart 2022 bij FTX registreerde, geldt daarentegen als klant van FTX International en loopt via de algemene procedure.

Voor de algemene procedure moet je inloggen op het klantenportaal claims.ftx.com, een identiteitscontrole afronden, belastingformulieren indienen en een van de drie uitbetalingsdiensten kiezen: BitGo, Kraken of Payoneer. Pas dan betaalt de trust uit op de volgende uitkeringsdatum. Volgens berichten over het kwartaalverslag van de trust stond eind juni nog 59 miljoen dollar klaar voor schuldeisers die deze stappen niet hebben afgerond.

Hoe de Belastingdienst een terugbetaling uit de FTX-procedure behandelt, lees je in onze gids over crypto en belasting; bewaar in elk geval rekeningafschriften, de bevestiging van je vordering en elke betaling van de trust.

De les van FTX: wat MiCA voorschrijft voor de bewaring van klantgeld

De ineenstorting van FTX viel in de periode waarin de EU werkte aan haar verordening betreffende markten in cryptoactiva, kortweg MiCA. De verordening schrijft voor dat aanbieders de cryptoactiva en gelden van hun klanten gescheiden van hun eigen vermogen houden en ze niet voor eigen rekening mogen gebruiken. Precies die scheiding ontbrak bij FTX. Sinds het einde van de overgangstermijn hebben beurzen die klanten in Nederland bedienen een MiCA-vergunning nodig. Welke verplichtingen bij die vergunning horen, hebben we op een aparte pagina samengevat.

Een vergunning maakt een beurs niet onkwetsbaar, maar verandert wel de uitgangspositie. Een toezichthouder als de AFM of haar zusterorganisaties in andere EU-landen controleert eigen vermogen, bewaring en bestuur, en gescheiden bewaring maakt het in noodgevallen makkelijker om tegoeden aan klanten terug te geven. Als je een platform kiest, is een blik in een vergelijking van gereguleerde cryptobeurzen daarom de eerste stap, nog vóór transactiekosten en coinaanbod.

De tweede les gaat over zelf bewaren. Coins op een beurs zijn juridisch een vordering op de exploitant. Coins in je eigen wallet, waarvan alleen jij de private key kent, zijn daarentegen van jou. Een hardware wallet is een klein apparaat dat deze sleutel offline opslaat en transacties pas ondertekent na bevestiging op het apparaat. Voor bedragen waarmee je niet actief handelt, is dat de bewaarvorm die een geval als FTX uitsluit.

Sam Bankman-Fried: op zijn vroegst in 2044 vrij, de les geldt nu al

Of het Hooggerechtshof de zaak aanneemt, wordt de komende maanden duidelijk, en gratie blijft speculatie. Voor beleggers verandert geen van beide veel. Uit de zaak volgen drie concrete stappen voor de bewaring van je eigen coins:

1. Bezit buiten de beurs veiligstellen: wat je voor de lange termijn aanhoudt, hoort in een eigen wallet. De vergelijking van hardware wallets toont apparaten, prijzen en verschillen in de beveiliging van de sleutel.
2. Alleen handelen bij aanbieders met vergunning: controleer vóór het openen van een rekening of de beurs een MiCA-vergunning heeft en waar ze onder toezicht staat. Een overzicht van aanbieders vind je in de vergelijking bitcoin kopen.
3. Elke transactie vastleggen: in noodgevallen beslist een sluitend overzicht over je vordering en over de fiscale behandeling. Een portfoliotracker legt aankopen, verkopen en saldi automatisch vast.

(Per 4 november 2026. Dit artikel is geen beleggingsadvies. Koersen en tarieven veranderen; controleer de voorwaarden bij de aanbieder voordat je koopt.)